Konya’nın Çumra ilçesine bağlı Fethiye Mahallesi’nde yetiştirilen sarı içli “Tatar Karpuzu” ile Akören ilçesinin Süleymaniye Mahallesi’nde üretilen ata tohumu “Tatar Kavunu”, yıllar sonra yeniden gündeme taşındı.
Kırım Tatarlarının Anadolu’ya göç ederken beraberinde getirdiği bu özel tohumların korunması ve tescillenmesi için çağrı yapılıyor.
Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ramazan Acar’ın Çumra’da üreticiler Mevlüt Temiz ve Naim Sert ile yaptığı röportaj, unutulmaya yüz tutmuş sarı içli yerel karpuz çeşidini yeniden gündeme taşıdı. Bölge halkı tarafından “Buz Karpuzu” ve zamanla “Tatar Karpuzu” olarak anılan bu özel ürünün yeniden çoğaltılması ve resmi olarak kayıt altına alınması isteniyor.
1876’DA KIRIM’DAN KONYA’YA GELDİ
Fethiye Mahallesi sakinleri, atalarının 1876 yılında Kırım Savaşı sonrasında Çumra’ya yerleştiğini ve beraberlerinde bu karpuzun tohumlarını da getirdiğini anlatıyor. O dönem bölgede sarı içli karpuzun bilinmediğini ifade eden mahalle sakinleri, zamanla bu çeşidin yörede önemli bir yere sahip olduğunu söylüyor.
Dış kabuğunun beyaza yakın rengi nedeniyle “Buz Karpuzu” olarak anılan bu özel türün iç kısmı ise sarı renkte ve oldukça aromatik yapısıyla dikkat çekiyor. Bölgedeki üreticiler, dışı siyah içi sarı olan başka bir tipinin daha bulunduğunu, çekirdek renginin ise alışılmış siyah yerine kırmızı olduğunu anlatıyor.
SADECE BİR KARPUZ DEĞİL, KÜLTÜREL HAFIZA
Tatar Karpuzu’nun yalnızca Çumra’nın Fethiye Mahallesi’nde değil, Yörük, Türkmen ve dağ köylerinde de geçmişten bugüne yetiştirilen önemli bir ata tohumu olduğu belirtiliyor. Bölge halkı için bu ürün sadece bir tarım ürünü değil, aynı zamanda kültürel hafızanın önemli bir parçası olarak görülüyor.
“BIÇAKLA DEĞİL, YERE VURARAK KIRARDIK”
Üreticilerden Mevlüt Temiz, çocukluk yıllarındaki anılarını anlatırken karpuzun eskiden at arabalarıyla taşındığını söyledi. Temiz, “Bıçakla kesmezdik. Yere vurup kırardık. Annemiz içini tencereye doldurur, kaynatıp karpuz pekmezi yapardı.” diyerek ürünün geçmişte geleneksel yöntemlerle değerlendirildiğini anlattı.
SUSUZ VE DOĞAL ÜRETİM
Mahalle sakinleri, geçmişte bu karpuza neredeyse hiç su verilmediğini, yalnızca birkaç kez çapa yapıldığını belirtiyor. Günümüzde modern tarım uygulamalarına rağmen eski verim ve aromanın aranır hale geldiğini ifade eden üreticiler, ata tohumlarının doğal dayanıklılığına dikkat çekiyor.
AKÖREN’DE DE AYNI MİRAS YAŞATILIYOR
Benzer bir ata tohumu kültürü Konya’nın Akören ilçesine bağlı Süleymaniye Mahallesi’nde de yaşatılıyor. Bölge halkı tarafından “Tatar kavunu”, “hırsız almaz” ve “ondilim” isimleriyle bilinen özel kavun çeşidi, yüzyıllardır aynı yöntemlerle yetiştiriliyor.
Mahalle sakinleri bu ürünü ticari amaçla üretmiyor. Çiftçiler yalnızca aile tüketimi için ekim yapıyor, fazla ürün çıkarsa eşe dosta dağıtılıyor.
Bölge çiftçilerinden İbrahim Çetin, “Bu kavunun aroması çok farklı. Ancak verimi düşük olduğu için ticari üretim yapılmıyor. Biz ailemiz için ekiyoruz.” ifadelerini kullandı.
GENÇLER DE ATA TOHUMUNU YAŞATIYOR
Süleymaniye Mahallesi’nde genç çiftçiler de ata tohumlarını yaşatmaya devam ediyor. Muhammed Ali Çetin, dedelerinden kalan tohumları bugün hâlâ ekip biçtiklerini belirterek, “Bu bizim için sadece ürün değil, aynı zamanda büyük bir miras.” dedi.
TOHUMLAR NESİLDEN NESİLE AKTARILIYOR
Mahallede kadınlar kavun ve karpuz çekirdeklerini özenle ayırıp kurutarak bir sonraki sezon için saklıyor. Böylece yüz yılı aşkın süredir devam eden üretim geleneği korunuyor.
TESCİL ÇAĞRISI YAPILDI
Hem Çumra’daki Tatar Karpuzu hem de Akören’deki Tatar Kavunu için artık resmi tescil isteniyor. Uzmanlar ve üreticiler, bu yerel çeşitlerin sadece tarımsal değil aynı zamanda kültürel miras açısından da büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.
Yerel üreticiler, ata tohumu niteliğindeki bu ürünlerin kayıt altına alınarak korunmasının, gelecek nesillere aktarılması açısından kritik olduğunu vurguluyor. Böylece Konya’nın geçmişten günümüze taşınan nadir tarımsal miraslarından biri daha geleceğe taşınmış olacak.