Niğde’nin Çiftlik ilçesine bağlı Murtaza köyünde yer alan ve kaya kütlesi üzerine kurulu Murtaza Kalesi, asırlara meydan okuyarak günümüze ulaşmayı başardı. Doğu Roma döneminde inşa edildiği bilinen ve yaklaşık 1830 rakımda bulunan kale, tarih boyunca savunma ve askeri amaçlarla kullanıldı.
Giriş kapısı, 6 burç ve beden duvarları büyük ölçüde ayakta olan kale, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü tarafından 2009 yılında yapılan yüzey araştırmaları sonucunda Niğde Kültür Envanteri’ne alındı.
“ANDULUS KALESİ” OLARAK DA BİLİNİYOR
Arkeolog Mustafa Eryaman, yaptığı açıklamada, Murtaza Kalesi’nin bazı kaynaklarda “Andulus Kalesi” olarak da adlandırıldığını belirtti.
Kalenin Melendiz Ovası’na geçit veren stratejik bir noktada, bölgeye hâkim doğal bir kaya kütlesi üzerine kurulduğunu aktaran Eryaman, Orta Çağ’da bu tür yapıların doğal kale niteliği taşıdığına dikkat çekti.
6 BURÇLU GÜÇLÜ SAVUNMA SİSTEMİ
Kalenin mimari özelliklerine değinen Eryaman, şu bilgileri paylaştı:
“Yaklaşık 60 metre yüksekliğinde doğal bir kaya üzerine kurulu. Batı yönünde eğim veren, toplam 6 burçtan oluşan duvarlarla iç kale oluşturulmuş. Kale duvarları batı, güney ve kuzey cephelerde şekillendirilmiş durumda. Dışarıdan bakıldığında ortalama 20 metre yüksekliğe sahip ve burçlarla desteklenmiş güçlü bir savunma yapısı görülüyor. Güneybatıda yer alan anıtsal giriş kapısı ise günümüze kadar ulaşmış durumda.”
Eryaman, kalenin Doğu Roma döneminde inşa edilip kullanıldığını, Anadolu Selçuklu döneminde de Melendiz Dağları çevresindeki su kaynakları ve tarım alanlarını koruma amacıyla işlevini sürdürdüğünü ifade etti.
700-800 YIL BOYUNCA AKTİF KULLANILDI
Murtaza Kalesi’nin bulunduğu Melendiz Ovası’nın geniş bir coğrafya olduğunu belirten Eryaman, bölgede benzer geçit kalelerinin de yer aldığını söyledi.
Altunhisar’daki Keçi Kalesi’nin de Melendiz Dağları’nı dışarıdan koruyan önemli bir savunma yapısı olduğuna işaret eden Eryaman, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu bir Orta Çağ kalesi. Dönemin devletleri ve imparatorlukları tarafından aktif şekilde kullanılmış. Mevcut haliyle 19. yüzyıl sonları ya da 20. yüzyıl başlarına kadar kullanımda olduğuna dair bilgiler var. Yani yaklaşık 700-800 yıl boyunca farklı amaçlarla hizmet verdiğini söyleyebiliriz.”
“RESTORASYONLA TURİZME KAZANDIRILABİLİR”
Kale içerisinde farklı birimlerin bulunduğunu, ancak bu alanların zamanla çöktüğünü belirten Eryaman, beden duvarlarının ise oldukça sağlam durumda olduğuna dikkat çekti.
Bilimsel kazı ve restorasyon çalışmalarının önemine vurgu yapan Eryaman, şunları kaydetti:
“Orta Çağ kalesi büyük ölçüde korunarak günümüze ulaşmış durumda. Restorasyonla turizme kazandırılması mümkün. İçeride su sarnıçları var. Duvarlarda kullanılan harç tekniği ve moloz taş işçiliği hâlâ sağlam. Doğu cephesi sarp olduğu için herhangi bir duvar örülmemiş, bu da dönemin doğayı ve ekonomik imkanları ne kadar iyi kullandığını gösteriyor. Ayrıca beden duvarlarında mazgal dediğimiz gözetleme ve savunma pencereleri yer alıyor.”