Kayıt dışı istihdamın Türkiye’nin sosyal güvenlik sistemi açısından en önemli sorunlardan biri olmaya devam ettiği belirtilirken, çalışanların sigortasız çalıştırılması ya da çalışma günleri ile ücretlerinin eksik bildirilmesinin ciddi hak kayıplarına yol açtığı ifade edildi.
Sosyal Güvenlik Haftası kapsamında yapılan bilgilendirmede, “Sigorta ile iş güvende, işçi güvende; gelecek güvende” sloganıyla kayıtlı istihdamın önemine dikkat çekildi.
Kayıt dışı istihdamın yalnızca sigortasız işçi çalıştırılması anlamına gelmediği, çalışanların prim günlerinin veya maaşlarının eksik bildirilmesinin de aynı kapsamda değerlendirildiği belirtildi.
ÇALIŞAN VE İŞVEREN İÇİN YASAL ZORUNLULUK
Açıklamada, çalışanların sigortalı olarak çalıştırılmasının anayasal bir hak olduğu kadar hem işçi hem işveren açısından yasal bir zorunluluk olduğuna vurgu yapıldı.
İşverenlerin sigortasız işçi çalıştırma hakkının bulunmadığı belirtilirken, çalışanların kendi isteğiyle dahi sigortasız çalışmayı talep etmelerinin hukuken geçerli olmadığı ifade edildi.
Özellikle emekli aylığı, dul-yetim maaşı veya sosyal yardım alan bazı kişilerin hak kaybı yaşamamak adına kayıt dışı çalışmaya yönelebildiğine dikkat çekilerek, işverenlerin bu konuda kesinlikle taviz vermemesi gerektiği kaydedildi.
KAYIT DIŞI ÇALIŞMANIN SONUÇLARI
Kayıt dışı çalışan kişilerin birçok sosyal güvenceden mahrum kaldığı belirtilen açıklamada şu risklere dikkat çekildi:
- Emeklilik hakkının kaybedilmesi
- Malullük aylığından yararlanamama
- Ölüm halinde aile bireylerinin aylık hakkından mahrum kalması
- İşsizlik maaşı alınamaması
- Sağlık hizmetlerine erişimde sorun yaşanması
- İş kazası ve meslek hastalıklarına karşı güvencesiz çalışma ortamı
Ayrıca kayıt dışı çalışanların kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin, hafta tatili ve analık izni gibi temel işçi haklarından da mahrum kaldığı vurgulandı.
İŞVERENLERİ BEKLEYEN BÜYÜK RİSKLER
Açıklamada sosyal güvenlik sistemindeki temel yaklaşımın cezalandırmak değil rehberlik etmek olduğu ifade edilirken, kayıt dışı istihdamın işletmeleri ağır mali yaptırımlarla karşı karşıya bırakabileceği kaydedildi.
- Sigortasız işçi çalıştırıldığı tespit edilen işletmelerin;
- Yüksek idari para cezaları,
- Prim teşviklerinin iptali,
- İş kazalarında ağır hukuki sorumluluklar gibi ciddi yaptırımlarla karşı karşıya kalabileceği belirtildi.
EKONOMİYE VE TOPLUMA ZARAR VERİYOR
Kayıt dışı istihdamın yalnızca bireysel değil toplumsal ve ekonomik açıdan da ciddi zararlar oluşturduğu ifade edildi.
Bu kapsamda;
- Haksız rekabet oluştuğu,
- Vergi ve prim kayıplarının arttığı,
- Sosyal güvenlik sisteminin zarar gördüğü,
- Gelir dağılımında adaletsizlik yaşandığı,
- Ekonomik verilerin güvenilirliğinin zedelendiği vurgulandı.
ÇALIŞANLAR DURUMUNU NASIL ÖĞRENEBİLİR?
Çalışanların sigorta girişlerinin yapılıp yapılmadığını veya maaşlarının hangi tutardan bildirildiğini kolaylıkla sorgulayabileceği belirtilerek şu yöntemler sıralandı:
e-Devlet sistemi üzerinden,
ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi aracılığıyla,
SGK İl Müdürlükleri ve Sosyal Güvenlik Merkezlerinden.
Sigortasız çalıştırıldığını düşünen kişilerin ise ALO 170, SGK birimleri veya CİMER üzerinden ihbar ve şikâyette bulunabileceği ifade edildi.
ÜCRET ÖDEMELERİNDE BANKA ŞARTI
Türkiye genelinde 3 ve daha fazla işçi çalıştıran iş yerlerinde ücret ödemelerinin banka aracılığıyla yapılmasının yasal zorunluluk olduğu hatırlatıldı.
Bu kurala uyulmaması halinde her çalışan ve her ay için ayrı ayrı idari para cezası uygulanabileceği belirtilirken, kayıtlı istihdamın hem işletmelerin sürdürülebilirliği hem de ülkenin geleceği açısından büyük önem taşıdığı vurgulandı.