Anne ve babalar, yalnızca belirli günlerde hatırlanacak insanlar değil; hayatımızın her anında hürmet gösterilmesi, gönüllerinin alınması ve dualarının kazanılması gereken en kıymetli emanetlerimizdir. İnsan dünyaya gelmesine vesile olan anne ve babasına karşı ne kadar iyilik yaparsa yapsın, onların hakkını tam anlamıyla ödeyemez. Bu sebeple Rabbimiz, kendisine kulluktan hemen sonra anne ve babaya iyiliği emretmiş; onların hukukuna büyük önem vermiştir.
Allah’a Kulluktan Sonra Anne Babaya İyilik
Allah (cc) buyuruyor:
“Hani biz İsrailoğulları’ndan, ‘Allah’tan başkasına ibadet etmeyeceksiniz; anne babaya, yakınlara, yetimlere ve yoksullara iyilik edeceksiniz; insanlara güzel söz söyleyeceksiniz; namazı kılacak, zekâtı vereceksiniz’ diye söz almıştık...” (Bakara, 2/83)
“De ki: ‘Gelin, Rabbinizin size haram kıldığı şeyleri okuyayım: O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın; anne babaya iyilik edin...” (En‘âm, 6/151)
Kur’an-ı Kerim’de anne babaya iyilik emri, çoğu zaman Allah’a ibadet emriyle birlikte zikredilmektedir. Bu da anne baba hakkının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
Anne Hakkının Büyüklüğü
Rabbimiz özellikle annenin çektiği zahmetlere dikkat çekmektedir:
“Biz insana anne babasına iyi davranmasını emrettik. Annesi onu güçsüzlük üstüne güçsüzlük çekerek taşımıştır...” (Lokman, 31/14)
“Biz insana anne babasına iyi davranmasını emrettik. Annesi onu zahmetle taşıdı, zahmetle doğurdu...” (Ahkâf, 46/15)
Anne baba, kişinin cennete girmesine vesile
“Resûlullah (sav), ‘Size büyük günahların en büyüğünü söyleyeyim mi?’ diye üç kez sordu. Bunun üzerine biz, ‘Evet, ey Allah’ın Resûlü.’ diye cevap verdik. Bunun üzerine, ‘Allah’a ortak koşmak ve anne babaya isyan etmek ve eziyet etmektir.’ buyurdu.” (Buhârî, Edeb, 6)
Abdullah b. Amr’ın naklettiğine göre, Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “Rabbin hoşnutluğu anne babanın hoşnutluğuna bağlıdır. Rabbin öfkesi ise, anne babanın öfkesine bağlıdır.” (Tirmizî, Birr, 3)
Resûlullah (sav) şöyle buyurmuştur: “Anne baba, kişinin cennete girmesine vesile olacak ana kapılarından birisidir. Bu kapıdan girme fırsatını kaybetmek ya da değerlendirmek artık senin arzuna kalmış!” (Tirmizî, Birr, 3)
Anne Babaya “Öf” Bile Dememek
Allah (cc) buyuruyor:
“Rabbin, kendisinden başkasına asla ibadet etmemenizi ve anne babaya iyi davranmanızı kesin olarak emretti. Onlardan biri veya her ikisi senin yanında yaşlanırsa sakın onlara ‘öf!’ bile deme; onları azarlama; onlara güzel söz söyle.” (İsrâ, 17/23)
Ayette dikkat edilirse Rabbimiz, anne babaya kötü davranmayı değil; “öf” demeyi bile yasaklamaktadır.
Anne Babaya Dua Etmek
Rabbimiz şöyle buyuruyor:
“Onlara merhamet ederek tevazu kanadını indir ve de ki: ‘Rabbim! Küçüklüğümde onlar beni nasıl yetiştirdilerse sen de onlara merhamet et.” (İsrâ, 17/24)
Anne baba için yapılan dua, evladın vefasının en güzel göstergelerindendir. Hayatta olan anne babaya dua etmek onların gönüllerini huzurlandırır; vefat etmiş anne babaya yapılan dualar ise amel defterlerine rahmet olarak ulaşır.
Peygamber Efendimiz (sav) şöyle buyurmuştur:
Anne Babaya Teşekkür Etmek
“Abdullah b.Abbas , Kur’an-ı Kerim’de üç ayette üç şeyin birbirine bağlı olarak nazil olduğunu ve peşindekinin eksik bırakılması halinde Allah’ın diğerini kabul etmeyeceğini söyler:
Birincisi “Allah’a itaat edin. Rasulüne de itaat edin” ayeti. Kim Allah’a itaat edip de Rasulüne itaat etmezse bu ameli makbul değildir.
İkicisi: “Namazı kılın, zekatı verin” ayeti. Kim namazı kılar, zekatını vermezse namazı kabul edilmez.
Üçüncüsü de “(Önce) bana ve (sonra da) ana-babana şükret” ayeti. Kim Allah’a şükreder de ana- babasına teşekkür etmezse şükrünü Allah kabul etmez.
Süfyan b. Uyeyne son kısımla ilgili olarak beş vakit namazını kılan Allah’a şükretmiş, namazın sonunda da onlara dua eden onlara teşekkür etmiş olur şeklinde bir değerlendirme yapmıştır.” (Prof.dr. saffet Köse, Genetiği ile oynanmış kavramlar ve Aile Medeniyetinin sonu, s.187)
Anne Baba Hakkı İhmal Edilmemeli
Anne babanın düşüncesi, tavrı veya yaşam biçimi evladın hoşuna gitmeyebilir. Ancak Kur’an’da; “Size uygun davranan anne babaya iyilik edin” şeklinde bir şart yoktur. Anne babaya saygı göstermek Rabbimizin emridir.
Rabbim; hayatta olan anne ve babalarımıza sağlık, huzur ve bereketli ömürler nasip eylesin. Ahirete irtihal eden anne ve babalarımıza rahmetiyle muamele buyursun. Bizleri de anne babasının kıymetini bilen, onların duasını alan hayırlı evlatlardan eylesin. Amin.