Kanadalı yer bilimciler Konya’daki obrukların sırrını çözdü

Kanada’daki Toronto Üniversitesi’nden yer bilimci Julia Andersen liderliğindeki ekip, önemli bir gerçeği ortaya çıkardı. Nature Communications’ta yayımlanan çalışmaya göre; uydu ölçümleri ve sismik veriler, Türkiye’nin Orta Anadolu Platosu altında, Konya Havzası’nda sıra dışı bir jeolojik sürece işaret etti.

Earth.com’un haberindeki iddiaya göre; son veriler, Türkiye’nin Orta Anadolu Platosu altında yer alan Konya Havzası’nda yerkabuğunun uzun zaman ölçeğinde aşağı doğru ‘damladığını’ gösterdi. Araştırmacılar, çok aşamalı litosferik damlama olarak tanımlanan bu sürecin, onlarca kilometre derinlikte gerçekleşen süreçlerle doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi.

Andersen bu durumu, “Uydu verileri Konya Havzası’nda kabuğun çöktüğünü ve havzanın dairesel biçimde derinleştiğini gösterdi. Yüzey altındaki jeofizik veriler ise üst mantoda sismik bir anormallik ve kalınlaşmış bir kabuğa işaret etti. Bu durum, yüksek yoğunluklu bir malzemenin aşağı doğru hareket ettiğini, yani olası bir litosferik damlamayı ortaya koyuyor" ifadeleriyle özetledi.

LİTOSFERİK DAMLAMA NASIL İŞLİYOR?

Çalışmada tanımlanan “çok aşamalı litosferik damlama” sürecine göre, litosferin alt bölümleri zamanla olağandışı şekilde yoğunlaşıyor. Yerçekiminin etkisiyle bu ağır malzeme aşağı doğru sarkıyor, ardından koparak mantonun derinliklerine batıyor.

Bu süreçte, üstteki kaya sütununda kuvvet dengesi değişiyor. Yüzey, alttaki ağır kütlenin etkisiyle çökerek bir havza oluşturabiliyor. Yoğun kütle tamamen ayrılıp derinlere indiğinde ise yüzey üzerindeki yük azalıyor ve bölge yeniden yükselmeye başlayabiliyor.

KONYA HAVZASI HIZLA ÇÖKMEYE DEVAM EDİYOR

Önceki araştırmalar, Orta Anadolu Platosu’nun son 10 milyon yılda yaklaşık 0,6 mil (yaklaşık 1 kilometre) yükseldiğini gösterdi. Çalışmanın ortak yazarlarından Russell Pysklywec, sürecin tek seferlik olmadığını vurgulayarak, ilk damlamanın sonraki damlamaları tetiklediğini ve Konya Havzası’nın, yükselen plato içinde hızla çökmeye devam ettiğini belirtti.

SADECE KONYA’YA ÖZGÜ DEĞİL

Ekip, elde edilen sonuçları Güney Amerika’daki And Dağları’nda yer alan Arizaro Havzası ile de karşılaştırdı. Bu karşılaştırma, litosferik damlama süreçlerinin tek bir ülkeye ya da platoya özgü olmadığını gösterdi.

Kalın kabuk, yüksek iç ısı ve karmaşık gerilimlere sahip dağ platoları, yoğun alt katmanların oluşup batması için uygun koşullar sunuyor.