Konya’nın kabusunda çarpıcı tablo! Her iki durum da tetikliyor

Konya’da son yıllarda art arda ortaya çıkan obruklar ve yeryüzü çatlakları endişeye neden olurken, Jeoloji Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Şükrü Arslan, Haber Dairesi’ne önemli açıklamalarda bulundu.

Konya Kapalı Havzası’ndaki obrukların yaklaşık bin yıllık geçmişi bulunduğunu belirten Arslan, özellikle son 30 yılda obrukların oluşum biçiminde dikkat çekici bir değişim yaşandığını söyledi.

Arslan’ın verdiği bilgilere göre Konya Kapalı Havzası’nda kayıt altına alınmış 741 obruk bulunuyor. Bunların 704’ü Konya, 29’u Karaman, 8’i ise Aksaray sınırlarında.

SON 30 YILDA OBRUKLARIN YAPISI DEĞİŞTİ

Geçmişte daha çok anakaya çökmeleri sonucu çok daha derin ve büyük obrukların meydana geldiğini anlatan Arslan, son 30 yılda ise alüvyal zeminlerde gerçekleşen örtü çökmelerinin yaygınlaştığına dikkat çekti.

Arslan, “Bin yıl öncesinde daha ziyade anakaya çökmesi dediğimiz çok daha derin ve büyük obruklar görülürken, son 30 yılda anakaya çökmesinden ziyade örtü çökmesi dediğimiz, daha çok alüvyal toprak zeminde oluşan çökmeler yaygın hale gelmeye başladı” dedi.

KONYA’DA 704 OBRUK: 572’Sİ KARAPINAR’DA

Konya’daki obrukların ilçelere göre dağılımını da paylaşan Arslan, tablonun özellikle Karapınar’da yoğunlaştığını söyledi.

Kentte kayıtlı 704 obruğun 572’sinin Karapınar’da, 61’inin Cihanbeyli’de, 17’sinin ise Çumra’da bulunduğunu belirten Arslan, bu üç ilçenin ilk sıralarda yer aldığını ifade etti.

Konya’daki obrukların türlerine ilişkin de rakam veren Arslan, 390’ının çökme obruğu, 87’sinin anakaya obruğu, yaklaşık 227’sinin ise sarkma obruğu olarak sınıflandırıldığını söyledi.

2016’DAN SONRA 232 OBRUK OLUŞTU

Arslan’ın paylaştığı verilere göre Konya’da kayıtlı 704 obruğun 232’si 2016 ve sonrasında oluştu.

Envanterde bulunan 354 obruğun ise oluşum tarihi kesin olarak bilinmiyor. Bunların yaklaşık 20-30 yıl önce veya daha eski tarihlerde oluştuğu, ancak tarihsel kayıtlarının bulunmadığı belirtiliyor.

Obruk oluşumlarının bazı yıllarda belirgin şekilde arttığını ifade eden Arslan, 2013’te 32, 2016’da 30, 2019’da 44, 2020’de 25, 2021’de 27 ve 2024’te 33 obruk oluştuğunu aktardı.

OBRUK OLUŞUMUNDA 3 ANA ETKEN

Son yıllarda sıkça görülen örtü çökme obruklarının afet riski açısından önem taşıdığına dikkat çeken Arslan, oluşumda çok sayıda parametre bulunmasına rağmen üç ana etkenin öne çıktığını söyledi.

Bunları toprağın ve kayaçların yapısı, fay ve kırık hatlarına yakınlık ile yer altı suyu olarak sıralayan Arslan, özellikle yer altı suyundaki hareketlerin belirleyici olduğuna dikkat çekti.

Arslan, yer altı suyunun yalnızca seviyesinin değil; yağışlı ve kurak dönemlerde aşağı-yukarı hareketinin, akış yönünün ve su kimyasının da obruk oluşumunda etkili olduğunu belirtti.

“SUYUN YOKLUĞU DA DERT, VARLIĞI DA DERT”

Şükrü Arslan, 2025 yılındaki yağış azlığının obruk oluşumunu ciddi ölçüde tetiklediğini, 2026 yılında ise normallerin üzerindeki yağışların benzer şekilde etkili olduğunu söyledi.

Arslan, durumu şu sözlerle özetledi:

“Obrukların oluşumunda suyun yokluğu da dert, varlığı da derttir. Yer altı suyunu belli, stabil bir seviyede tutmamız gerekiyor. Mevsimsel farklılıklardan kaynaklanan değişimi de en aza indirmemiz lazım.”

AŞIRI YER ALTI SUYU KULLANIMINA DİKKAT ÇEKTİ

Özellikle tarımsal sulama dönemlerindeki yoğun yer altı suyu kullanımının seviyelerde hızlı değişimlere yol açtığını belirten Arslan, bunun yer altındaki doğal dengeyi etkilediğini ifade etti.

Arslan, “Aşırı yer altı suyu kullanımlarından kaynaklı dinamik seviyelerdeki değişim, yer altı suyundaki aşağı ve yukarı yönlü hareket, obruk oluşumuna ve yer altında yeni boşlukların oluşmasına, erimelere sebebiyet verecektir” dedi.

İSMİL’DE ÇATLAYAN SAĞLIK OCAĞINA SENSÖR KURULDU

Konya’da yalnızca obruklar değil, yeryüzü çatlakları da yakından takip ediliyor. Karatay ilçesine bağlı İsmil Mahallesi’ndeki Aile Sağlığı Merkezi binasında ortaya çıkan çatlakların ardından Karatay Belediyesi tarafından yapıya sensör tabanlı erken uyarı sistemi kuruldu.

Sistem aracılığıyla binadaki hareketlilik ve çatlaklardaki değişimler takip edilecek. Ölçümlerden elde edilen verilerin değerlendirilmesinin ardından bina ve bölgeyle ilgili izlenecek yolun belirlenmesi bekleniyor.

PINARBAŞI’NDAN İSMİL’E KADAR İNCELENİYOR

İsmil ve çevresindeki gelişmeler “Dirençli Karatay Projesi” kapsamında da bilimsel olarak inceleniyor. Daha önce yapılan çalışmalarda yer altı su seviyelerindeki değişimler, kuraklık, obruk riski, hidrojeolojik veriler ve yer hareketleri ele alınmıştı.

Şükrü Arslan’ın son açıklamaları Konya’da yer altı suyunun dengeli yönetilmesinin, obruk riskinin takibi açısından taşıdığı önemi bir kez daha gündeme getirdi.