Bir önceki yazımda 12. Yargı Paketi ile öngörülen değişiklikleri açıklamıştım ve çok beklenen nitelikli dolandırıcılık düzenlemesine yer verilmediğini yazmıştım. Ancak TBMM Adalet Komisyonu görüşmeleri sırasında verilen önergeyle, Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesine yeni bir fıkra eklenmesi kabul edilmiştir. Bu değişiklikle birlikte, dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık suçlarında suça katkısı yalnızca banka hesabı, kart, ödeme aracı veya hesap kullanımına yarayan bilgileri başkasına vermekle sınırlı kalan kişiler bakımından ceza indirimi öngörülmektedir. Şimdi bu değişikliği, amacını ve sonuçlarını ele alalım.

Nasıl Bir Değişiklik Yapılacak?

TCK 158.maddesinde yapılacak yeni düzenleme özetle şu şekildedir:

• Kişinin kendisine veya başkasına haksız menfaat sağlamak amacıyla,
• Kendisine veya başkasına ait banka ya da kredi kartı gibi ödeme araçlarını,
• Banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi veya araçları,
• Başkasına vermek fiiliyle sınırlı kalması halinde,

verilecek ceza yarı oranında indirilecektir.

Kısacası bir dolandırıcılık eylemi gerçekleştiğinde yargılanan sanığın banka hesabı veya kartını kullandırmaktan başka bir eylemi yoksa verilecek ceza yarı oranında indirilecektir.

Yalnız şu detayı göz ardı etmemek gerekiyor ki, haksız menfaat sağlamak amacıyla bu hesap veya kartın kullandırılması ceza indirimi uygulanmasına engel değil. Yani sanık hesap veya kartını haksız menfaat sağlamak amacıyla kullandırıyorsa dahi ceza indiriminden faydalanabilecektir. Önemli olan nokta suça başka bir katkı sağlayıp sağlamadığı olacaktır. Dolayısıyla bu düzenleme ile Mahkemeler sanıkların gerçekleşen dolandırıcılık eylemine nasıl katkıda bulunduğunu, olaydaki rolünü ve etkisini ayrı ayrı değerlendirecektir.

Buna karşılık kişi;

• Dolandırıcılık eylemini planlamışsa,
• Mağdurla doğrudan iletişime geçmişse,
• Mağduru hileli davranışlarla kandırmışsa,
• Para trafiğini organize etmişse,
• Suçtan elde edilen geliri yönlendirmişse,
• Başkalarını hesap açmaya veya hesap kullandırmaya yönlendirmişse,
• Suç örgütü veya organize yapı içinde hareket etmişse,

Bu gibi durumlarda ceza indiriminden yararlanamayacaktır.

Yeni Düzenleme Hangi Suçları Kapsıyor?

Yeni fıkra, TCK 158. maddeye eklenmekle birlikte yalnızca nitelikli dolandırıcılık suçunu değil, TCK 157’de düzenlenen basit dolandırıcılık suçunu da kapsamaktadır.

Mevcut uygulamada dolandırıcılık suçu, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olacak şekilde kendisine veya başkasına yarar sağlamak olarak düzenlenmiştir. Nitelikli dolandırıcılık ise bu suçun bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları, kamu kurumları, dini inançların istismarı, tacir veya şirket yöneticisi sıfatının kullanılması gibi daha ağır ve özel yöntemlerle işlenmesi halinde gündeme gelir.

Amaç Ne?

Uygulamada, dolandırıcılık suçlarının önemli bir bölümünün yurt dışında bulunan organize yapılar tarafından gerçekleştirildiği görülmektedir. Bu kişiler, çoğunlukla yabancılar adına kayıtlı ve kamuoyunda “patates hat” olarak bilinen GSM hatlarını kullanmakta, ayrıca çeşitli yöntemlerle IP adreslerini gizleyerek kimliklerini tespit edilmesi güç hale getirmektedir. Bu nedenle, mağdurla doğrudan iletişime geçerek hileli davranışları gerçekleştiren asıl faillerin tespit edilememesi veya tespit edilseler dahi yurt dışında bulunmaları sebebiyle yakalanamamaları uygulamada sıkça karşılaşılan bir sorundur.

Bununla birlikte, bu dolandırıcılar paraların transferi amacıyla banka hesabı ve kart temin eden kişilerden yararlanmaktadır. Hesap veya kartını veren bu kişiler kimi zaman komisyon ya da kiralama bedeli karşılığında hesaplarını bilerek kullandırırken, kimi zaman ise arkadaşlarına veya akrabalarına güvenmeleri, iş vaadiyle kandırılmaları ya da ticari faaliyet yürütüleceği düşüncesiyle üzerlerine şirket kurulması gibi yöntemlerle aldatılmaktadır. Bu ikinci grupta yer alan kişiler, çoğu zaman hesaplarının dolandırıcılık faaliyetlerinde kullanılacağından habersiz olmalarına rağmen, haklarında çok sayıda dolandırıcılık dosyası açılmakta ve ağır cezalarla karşı karşıya kalabilmektedir.

İşte yapılması öngörülen düzenlemenin temel amacı da bu adaletsizliği gidermektir. Düzenleme ile dolandırıcılık suçunun asıl failleri ile yalnızca banka hesabını veya ödeme aracını kullandıran kişilerin hukuki durumlarının birbirinden ayrıştırılması, suça katkısı sınırlı olan kişiler bakımından daha ölçülü ve hakkaniyete uygun bir ceza politikasının benimsenmesi hedeflenmektedir.

12. Yargı Paketinden Önce Ceza Alan IBAN Mağdurları Ne Yapacak?

Geçici maddeye göre, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce dolandırıcılık suçlarından hakkında ceza verilmiş olup dosyası istinaf incelemesinde olan sanıkların dosyalarında bozma kararı verilerek geri ilk derece mahkemesine gönderilecek. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığında bulunan dosyalar da gelişlerindeki usule uygun şekilde ilk derece mahkemelerine gönderilecek.

İlk derece mahkemesinde sanık hakkında ceza indirimi uygulanıp uygulanmayacağı konusunda yargılama yapılacak ve yeniden hüküm verilecek. Bu nedenle yalnızca IBAN veya kartını kullandırdığı için yüksek ceza alan sanıklar, dosyaları henüz istinaf veya temyizde ise ilk derece mahkemesine dönecek davalarında savunma yapmaları gerekecek. Tekrar görülecek davada sadece hesap veya kartını kullandırdığı tespit edildiği takdirde sanık ceza indiriminden faydalanacak. Önemle belirtmek gerekir ki, değişiklikten öncesinde yüksek ceza alan sanıkların bu şanslarını iyi değerlendirmeleri gerekli.

Ayrıca bu sayede ilk derece mahkemesinde gönderilen dosyalarda zararı gidermeyen sanıkların zararı gidererek, yeni ceza indirimine ek olarak etkin pişmanlık hükümlerinden de yararlanabileceklerini öngörüyoruz.

12. Yargı Paketinden Önce Cezası Kesinleşen IBAN Mağdurları Ne Yapacak?

Eğer sanık ceza indirimi yürürlüğe girmeden önce yalnızca IBAN veya kart kullandırdığı için dolandırıcılıktan ceza almış ve bu ceza kesinleşmiş ise; ceza indiriminden faydalanması için uyarlama yargılaması başvurusunda bulunması çok önemli. Değişiklik ile birlikte hükümlü; tekrar yargılanacak, savunma yapabilecek ve yalnızca IBAN veya kartını kullandırdığı tespit edilirse ceza indiriminden faydalanacak. Mahkemenin ceza indirimini reddetmesi halinde kanun yollarına başvurarak itiraz edilmesi gerekecek.

Bununla beraber; kanun değişikliği ile beraber dosyası infaz aşamasına geçen hükümlülere bu vesileyle tekrar zarar giderme ve etkin pişmanlıktan yararlanma imkanı da sağlanacak. Mahkemece hükümlüye ihtar yapılacak. İhtardan itibaren 6 ay içerisinde zarar tamamen giderilirse hükümlü ayrıca etkin pişmanlık indiriminden de yararlanabilecek. Bu süre içinde mağdurun zararı tamamen giderilinceye kadar infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verilmeyecek.

Yeni Düzenleme Uygulamada Neyi Değiştiriyor?

Yeni düzenleme yasalaşırsa, mahkemeler dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık dosyalarında kişinin suça katkısını daha net şekilde ayırmak zorunda olacaklardır.

Bu kapsamda mahkeme şu sorulara cevap arayacaktır:

• Sanık mağdurla doğrudan iletişime geçti mi?

• Hileli davranışı bizzat gerçekleştirdi mi?

• Banka hesabını bilinçli şekilde mi kullandırdı?

• Hesaba gelen paradan menfaat elde etti mi?

• Paranın suçtan geldiğini biliyor muydu?

• Para geldikten sonra parayı kim çekti veya kime aktardı?

• Sanığın eylemi yalnızca hesap, kart veya ödeme aracı kullandırmakla mı sınırlı?

• Sanık dolandırıcılık organizasyonu içinde aktif rol aldı mı?

Bu soruların cevabına göre yeni fıkranın uygulanıp uygulanmayacağı belirlenecektir.

Yeni düzenleme kapsamında kişinin eylemi yalnızca hesap veya ödeme aracı kullandırmakla sınırlı görülürse, verilecek ceza yarı oranında indirilecektir. Ancak kişinin eylemi bu sınırı aşmışsa, yani kişi dolandırıcılık eyleminin asli unsurlarından birini gerçekleştirmişse, bu indirimden yararlanması her zaman mümkün olmayabilir.

Bu Düzenleme Af mı, Ceza İndirimi mi?

12. Yargı Paketi dolandırıcılık düzenlemesi bir af düzenlemesi değildir.

Bu düzenleme;

• Suçu ortadan kaldırmamaktadır.

• Dolandırıcılığı suç olmaktan çıkarmamaktadır.

• Nitelikli dolandırıcılık suçuna cezasızlık getirmemektedir.

• Her sanık için af veya tahliye sonucu doğurmamaktadır.

• Genel af veya özel af niteliğinde değildir.

Düzenleme yalnızca, belirli şartların varlığı halinde verilecek cezanın yarı oranında indirilmesini öngörmektedir.

Bu yönüyle düzenlemenin amacı, dolandırıcılık suçunun asıl failleri ile yalnızca hesabı veya ödeme aracı kullanılan kişilerin aynı cezai ağırlıkta değerlendirilmesini önlemektir. Özellikle suça katkısı sınırlı olan kişiler bakımından daha ölçülü bir ceza politikası benimsenmektedir.